موضوع: ایور ودا

 نسخه قابل چاپ

اصول آیورودا

پانچا ماهابهوتا (عناصر پنج گانه)

بنابر عقیده آیورودا، کائنات از عناصر پنج گانه ای تشکیل شده اند که پانچا ماهابهوتا یا پانچا  تاتوا نام دارند. برای سهولت می توان آنها را به شکل فرکانس های پنج گانه انرژی در نظر گرفت که عبارتند از :

خاک (پریت وی ، بهومی)

آب (آپاسف جالا)

آتش (آگنی، تجاس)

هوا (وایو ، پاوان)

اتر (آکاشا، ویوما)

نسبت عناصر تشکیل دهنده جمادات، نباتات، حیوانات و انسان خصوصیاتی را در آنها بوجود می آورد که این خصوصیات به ویژگی های هر یک از این عناصر
وابسته اند. بعنوان مثال زمانی که عنصر خاصی در وجود انسان غالب می شود بر روی الگوی افکار، حرکات و قابلیتهای فیزیکی، ارتباطات شخص با افراد دیگر و بطور خلاصه تمامی وضعیت ها و شرایط زندگی او تأثیر می گذارد.

خصوصیات ماهابهوتاها (عناصر پنج گانه)

عناصر پنج گانه با کیفیت و عملکردهای خاصی مرتبط می باشند که عبارتند از:

اتر (اکاشا، ویوما) :

۱- صوت (شیدا)

۲- شنوایی (شبدندریا)

۳- نفوذپذیری (سارواچیدراسموها)

۴- قوه تشخیص (ویویکتانا)

هوا (وایو، پاوان ) :

۱- لمس کردن (اسپارشا)

۲- حس لامسه (اشپارشندریا)

۳- تمامی فعالیتها (ساروا چستاساموها)

۴- تمامی ارتعاشات (ساروا شاریرا اسپاندانا)

۵- سبکی (لاگهونا)

آتش (اگنی، تجاس)

۱- شکل (روپا)

۲- بینایی ( روپندریا)

۳- رنگ پوست (وارنا)

۴- حرارت (سانتاپا)

۵- درخشش (بهراجیشوتا)

۶- آتش گوارشی (پاکتی)

۷- خشم (آمارشاه)

۸- انرژی فعالیت (تایکشنایا)

۹- رشادت (ساوریا)

آب (آپاس، جالا)

۱- مزه (راسا)

۲- جشایی (راسدریا)

۳- سیالیت تمامی بخشهای سیال بدن (ساروا دراواساموها)

۴- سنگینی (گوروتا)

۵- سرما (سایتیا)

۶- گرانروی (سنها)

۷- مایع جنسی یا به عبارت دیگر توانایی تولید مایع جنسی (رتا)

خاک (پریت وی، بهومی)

۱- بو (گاندها)

۲- بویایی (گاندهندریا)

۳- سختی تمامی بخشهای جامد بدن (ساروا مورتاساموها)

۴- سنگینی (گوروتا)

بعنوان مثال برخی از عملکردهای عناصر پنجگانه در بدن انسان عبارتند از :

اتر : نرم، متخلخل و سبک نگاه داشتن بدن، بوجود آوردن فضاهای بدن

هوا : خشک و سبک نگاه داشتن بدن، کنترل تمامی حرکات، انقباضهای عضلانی، تنفس

آتش : آتش متابولیک، فرآیند گوارش، مراقبت از بدن ، بوجود آوردن بخشهای مختلف و گرما بخشیدن به آن

آب : چسبندگی، مرطوب کردن بدن، کنترل سیالات مانند خون، مایع جنسی، بزاق دهان، اسید معده و …

خاک: بی حرکت، قوی، سنگین و سخت نگه داشتن بدن و بوجود آوردن ساختار آن .

دوشا

عناصر پنج گانه در وجود انسان بصورت اخلاط سه گانه و اتا، پیتا و کافا که دوشا نامیده می شوند نمایانگر می شوند. تمامی فرایندهای بیولوژیک درون یک ارگانیسم زنده توسط دوشاهای سه گانه یا تری دوشا انجام می گیرد. دوشاهای سه گانه در آیورودا به همان اندازه مفهوم یین و یانگ در طب چینی با اهمیت است.

دوشاها چیزهایی نیستند که بتوان آنها را لمس کرد یا چشید بلکه عملکردها و کیفیاتی می باشند که اگر با خصوصیات آنها آشنا باشیم می توانیم با دریافت آنها از طریق حواس به حضورشان پی ببریم.

کافا	پیتا	واتا
آب و خاک	آتش و آب	هوا و اتر

دوشاهای جسمانی و دوشاهای ذهنی

دوشاها به دو دسته تقسیم می شوند: شاریریکا (جسمانی) و ماناسیکا (ذهنی) دوشاهای سه گانه جسمانی (تری دوشا) همانگونه که گفته شد واتا، پیتا و کافا نامیده می شوند. دوشاهای ذهنی ساتوا، راجاس و تاماس نام دارند که تری گونا نامیده می شوند. برخی معتقدند ساتوا، دوشا نمی باشد چرا که همیشه در حالت تعادل است.

ترکیب عنصری دوشاها

دوشاها از ترکیب عناصر پنج گانه بصورت زیر تشکیل شده اند:

خصوصیات اصلی دوشاها

هر یک از سه دوشا دارای خصوصیات عناصر تشکیل دهنده شان می باشند ولی معمولاً تأثیر یکی بر دیگری غلبه دارد. عنصر غالب دوشای واتا، هوا، عنصر غالب دوشای پیتا، آتش و عنصر غالب دوشای کافا، آب می باشد.

خصوصیات دوشاهای سه گانه عبارتند از :

کافا		واتا
- مرطوب - سرد - سنگین - تنبل - چسبناک - نرم	- کمی چرب - تیز - داغ - سبک - بوی نامطبوع - متحرک	- خشک - سبک - سرد - نافذ - آشفته

محل استقرار دوشاها

با این که دوشاها در تمامی بدن حضور دارند ولی برخی جاها محل اصلی و برخی دیگر محلهای فرعی استقرار دوشاها می باشند که عبارتند از :

محل اصلی قرار گرفتن دوشاها در بدن
کافا	پیتا	واتا
- بالای معده (محل اصلی) - سینه - گلو - سر - لوزالمعده - پهلوها - لنف - چربی - بینی - زبان	- روده کوچک (محل اصلی) - پایین معده - عرق - غدد چربی - خون - لنف - اندام بینایی	- روده بزرگ (محل اصلی) - رانها - گوشها - استخوانها - اندامهای لامسه

تأثیر دوشاها بر روی بدن و ذهن در حالت تعادل

مانند عناصر پنجگانه ، دوشاها نیز تأثیراتی بر روی عملکردهای بدنی و ذهنی دارند که عبارتند از :

کافا	پیتا	واتا
- ثبات - چرب کردن - کنار هم نگاه داشتن - مفاصل - صبر	- هاضمه - گرما - دریافتهای عصبی - گرسنگی - تشنگی - درخشش - رنگ چهره - درک و فهم - هوش - شجاعت - نرمی بدن	- تلاش کردن - بازدم - دم - حرکت - ارسال پیامهای عصبی - متعادل کردن بافتها - هماهنگی بین حواس

دوشاهای فرعی

هر یک از دوشاهای اصلی دارای پنج دوشای فرعی می باشند که عبارتند از :

کافا	پیتا	واتا
۱- کلداکا ۲- آوالامباکا ۳- بودهاکا ۴- تارپاکا ۵- اسلشاکا	۱- پاچاکا ۲- رانجاکا ۳- سادهاکا ۴- آلوچاکا ۵- بهاراجاکا	۱- پرانا ۲- اودانا ۳- سامانا ۴- آپانا ۵- ویانا