ورود شیاتسو به دنیای غرب
در طی پنجاه سال گذشته روشهای شرقی سنتی درمان و شفای بیماریها در جوامع غربی گسترش یافته اند و درمانهای طبیعی نظیر طب سوزنی , گیاه درمانی , ماکسی باسشن( داغ گذاری) و خوراک درمانی بطور منظم در آمریکا و اروپا استفاده می شوند. در این میان, ماساژ شیاتسو از عملیترین , ساده ترین و مؤثرترین روشهای شناخته شده می باشد.
کلمه شیاتسو در علوم باستانی , فشار انگشت یا فشار شست معنی می دهد. در این روش , طبیب با استفاده از فشار بر روی بدن , پاسخها و اثرات متفاوتی را در اعمال بدن برمی انگیزد . در طی درمان, انواعی از فنون کوبش , کشش , تکانش و تحریکات دستی مورد استفاده قرار می گیرد . همچنین با استفاده از بازو , آرنج ,کف دستها , پاها و زانوها می توان بر هر ناحیه ای از بدن نیرو وارد کرد.
پس از هر جلسه درمان , بیمار احساس سبکی و تعادل بیشتری کرده, از آرامشی عمیق لذت می برد . اعمال بدن روان شده , فرد حیاتی مجدد می یابد . خواب عمیق تر و آرام بخش تر شده ,نیازهای کلی فرد برای خوابیدن کاهش می یابد . سرعت تفکر افزایش می یابد و نشانه هایی مانند سفتی بدن , سردرد, ضعف و کمردرد ازبین می روند. شیاتسو تعادل طبیعی سیستمها و عملکرد های اساسی بدن را بازسازی کرده , اختلالات تولید مثلی , تشریحی (آناتومیک) و عاطفی را بهبود می بخشد.

شیاتسو بر این اصول استوار است که انرژی , واحد یکپارچه جسم و ذهن را موجودیت و تداوم بخشیده, به کار می اندازد . براساس همین اصل, انرژی در طول مسیرهای کاملا مشخص بنام مریدین, در بدن جریان می یابد . در طول مریدینها ,نقاطی بنام تسوبو به معنی وجه مشترک قرار دارد. تسوبو مکانی است که میدان انرژی الکترومغناطیسی فعال تجمع می یابد و با محیط مبادله می شود. این نقاط از می بایستی با آتشفشان مقایسه کرد , جایی که انرژی مرکز زمین تا سطح بالا آمده , آزاد می شود. در شیاتسو , این نقاط دارای حجم ( طول و عرض و ارتفاع) می باشند و به لمس طبیب پاسخ می دهند. در روش دقیق تر طب سوزنی , تسوبوها در مکانهای بسیار مشخص در طول مجموعه ای از مریدین ها قرار دارند ( تصویر ۱).
در شیاتسو مریدینها به هر جایی از بدن گسترش یافته , نقاط تسوبو را میتوان در هر نقطه ای از بدن یافت. صحت این مطلب ناشی از این واقعیت است که تمامی بدن تظاهری از انرژی است و بنابراین کاربرد فشار در هر نقطه ای روی سطح پوست , روی سیستمهای متعدد انرژی تأثیر می گذارد. تحقیقات علمی آشکار کرده اند که مریدین ها و تسوبوها بطور تنگاتنگی با اعضا و سیستمهای مهم بدن مرتبط بوده, انرژی های آنها , به شکل مناسب ,برای براه انداختن تمامی اعمال بدن حیاتی می باشند.
تصویر ۱- انرژی از طریق شبکه ای از معابر بنام مریدین در سرتاسر بدن جریان می یابد.تسوبوها , از نظر باستانی , مکانهایی در طول مریدین ها هستند که انرژی در آنها جمع شده, بین بدن و محیط مبادله می شود.
چنانچه عضو یا سیستمی عضو یا سیستمی از بدن به عدم تعادل دچار شود, وضعیت حاصل از طریق مریدین ها , تسوبوها و شاخه های سیستم عصبی به نواحی مرتبط در سطح بدن منتقل و به صورت در ,سفتی , سختی , تغییر درجه حرارت یا رنگ پوست تظاهر یافته ,سبب اختلال حسی و حرکتی اندامها می شود. اگر چه این نشانه ها غالبا ناراحت کننده و از طریق دیدگاه نشانه شناختی مورد برخورد قرار می گیرند, علائم و یافته های با ارزشی از رکود و عدم تعادل در بدن بوده به منظور تشخیص بیماری و عضو یا سیستم درگیر استفاده می شوند . با بهره گیری از دستها و فنون متفاوت می توان سیستم یا عضو مبتلا را تحریک یا تنظیم نمود. فنون تحریک کننده فنون تقویت کننده نامیده می شوند , در حالیکه فنون آرامبخش انرژی بدن تجدید و متعادل می شود و بیماری و نشانه هایش فروکش کرده یا بکلی از بین خواهد رفت.
بنابر جهان بینی سنتی , اختلالات موجود در عملکرد واحد جسم و ذهن ,نتیجه روش زندگی است , بدین معنی که مجموعه افکار, تغذیه , عادات شخصی و دیدگاه فرد می تواند روی شرایط زندگی تأثیر بگذارد. اگر چه درمان با شیاتسو میتواند تعادل انرژی را بازگرداند , چنانچه فرد روش زندگی خود را که مسبب بیماری است تغییر ندهد , تمایل به بروز همان مشکل یا حتی مشکل عمیق تر در آینده , باقی می ماند . از سوئی ,اگر فرد خواستار تغییر این عادات مخرب باشد , شیاتسو میتواند بطور خارق العاده بهبودی را تسریع و سلامتی را تداوم ببخشد.
پس از درمان , درمانگرا اغلب نکاتی را به بیمار گوشزد می کند که در پیشرفت سلامتی و پیشگیری از عود احتمالی علت بنیادین مشکل , مفید خواهد بود. این توصیه ها بر اساس دانش و مشکل , مفید خواهد بود . این توصیه ها بر اساس دانش و تجربیات درمانگرا از مکانیسم عمل بدن و عوامل موثر در بهبود آن می باشد و شامل رژیمهای غذایی و روش صحیح زیستن و ورزشهایی است که نتایج درمان را تقویت می کند.بهر حال , جوهر ذاتی تمامی روشهای سنتی درمان طبیعی, فرد را به کشف علت و معنای مشکلش تشویق می کنند.

جوامع علمی و پزشکی جهان غرب در ابتدا با شک و تردید با شیاتسو و طب سوزنی برخورد می کردند و از آنجایی که هیچگونه وسیله اندازه گیری یا تصویر برداری نمی توانست مریدین ها و انرژی های غیر قابل مشاهده را در بدن کشف نماید,صحت این مفاهیم را کاملا بعید می دانستند . این دانش باستانی در دنیای متمدن با در نظر گرفتن این اصل که آنچه غیر قابل مشاهده, غیر قابل لمس و غیر قابل اندازه گیری است , حتی اگر احساس شود, وجود خارجی ندارد, مورد پذیرش واقع نمی شد. این واقعیت که اختلال در ناحیه ای از بدن با تحریک موضعی نقاط و یا تحریک نقاط دور درمان می شود غیر ممکن می نمود . این نقاط دور از طریق شبکه غیر قابل مشاهده انرژی با ناحیه مختل مرتبط هستند. درمان اختلالاتی نظیر یبوست, وزوزگوش, فلج, دندان درد با تحریک نقاط سطحی در بازوها , دستها , رانها و پاها به سختی پذیرفته می شد . بیهوشی بدون دارو , درمان سمت چپ بدن با دستکاری و تحریک نقاط کاملا مشابه بر روی سمت راست , افزایش جریان خون و تعداد تنفس با قراردادن دستها بر روی بدن , افکاری کاملا «غیر علمی» بنظر می رسیدند.
نکات فوق , تفاوت بین جهان بینی سنتی شرق و غرب از زندگی را به تصویر می کشند. در تفکر غربی , فرد ماهیتی جدا از طبیعت دارد و اجزای بدن و وظایف آنها بطور مجزا از هم مطالعه می شوند . در جهان بینی سنتی فرد با تمام محیط یکپارچه بوده , ارتباط بین بیولوژیکی و محیط را بررسی می نماید . این تفکر , بررسی کامل و مناسبی از اختلالات ,علل, درمان ها و بهبودی را امکان پذیر می سازد. در اختلالات مفصل زانو , روشها ی مرسوم, بررسی تشریحی و مکانیکی زانو را مد نظر قرار می دهند و غضروفها را از نظر دژانراسیون و استحاله بررسی می نمایند. ضعف و قدرت تاندونها, لیگامانها و وضعیت استخوانها را آزمایش می کنند و اگر در مفصل زانو مایع احتباس یافته باشد, مایع تخلیه شده, حجم و مشخصات و وجود خون مورد آزمایش قرار می گیرد . درمان برحسب شدت بیماری و هزینه متفاوت خواهد بود. این درمانها از گچ گیری و استفاده از وسایل خارجی تا تزریقهای داخلی و مصرف کورتون و استروئیدها متفاوت بوده و اختلالات بلند مدتی نظیر صدمه به سایر اعضا را در پی دارند. اگر درد, صدمه, تغییر رنگ, تورم یا استحاله تداوم یابد, روشهای تهاجمی تر جایگزین عضو با عضو مصنوعی و بیولوژیکی استفاده می شود و همچنان علت این نشانه ها بطور شگفت انگیزی در پرده ای از ابهام بدون توضیح باقی می ماند. روش فراگیر سنتی , علت صدمه, ضعف, دژانراسیون و حتی حوادث را با ارزیابی تمامیت شخصیت و چگونگی زندگی فرد در می یابد و بیماری موجود در عملکرد یا عضو داخلی را که ناراحتی زانو, یا دیگر نواحی مرتبط را برانگیخته است , کشف می کند. رنگ پوست, شدت صدا, بوی بدن و تظاهرات خارجی برای تشخیص بیماری بکار می روند . بر اساس این دیدگاه, عادات غذایی نقطه عطفی هستند که مستقیما انرژی و فعالیت اعضا و کیفیت خون را تحت تأثیر قرار می دهند , معمولا ماساژی ساده و تغییر رژیم غذایی بر اساس فهم تصویر کلی , بیماری را درمان خواهد کرد.نشانه ها عموما کاهش می یابند و براحتی از بین می روند بطوریکه فرد سلامت و قدرت طبیعی خود را بدون تنش فیزیکی , عاطفی یا مادی بیشتر و بدون برجای ماندن ناتوانی, باز خواهد یافت.
منتقدین با گذشت زمان و مشاهده نتایج شگفت انگیز حاصل از روشهای فراگیر تصدیق کردند که «این روشها موثر هستند,اما مکانیسم عمل این روشها را نمیدانیم و قابل درک نمی باشد».
اما باید دانست که مکانیسم عمل این روشها قابل درک است. دستیابی به این شناخت بویژه در شرایط موجود که جامعه مدرن بواسطه تکنولوژی دست ساز در معرض بحران و تخریب است , حیاتی می باشد . صدها سال قبل , روشهای فراکیر از انسان و طبیعت نشأت گرفته , در حیطه علوم رایج و دانش انرژی تکامل یافته اند . بهرحال مردم باستان با استفادهاز حس ششم بنام شهودیت به این علوم دست یازیده اند , روش شناختی که تمامی زندگانی بر آن استوار بوده است و تفکر مدرن با دیده حقارت به شهود می نگرد و آنرا خرافه و غیر علمی می داند. در حالیکه مردم باستان با بهره گیری از دانش شهودی , فنون پیشرفته را در زمینه سلامتی , معماری , کشاورزی و علم کشف و کامل کردند.

شیاتسو جنبه هیا منحصر به فرد بسیاری دارد. شیاتسو به وسایل , ماشینها یا ابزار اختصاصی همچون سوزن , چاقو یا اشعه ایکس احتیاجی ندارد . متخصص شیاتسو, ساده ترین و اساسی ترین ابزار انسانی یعنی دستهایش را بکار می برد . استفاده از دستها از کیفیاتی است که انسان زا منحصر به فرد ساخته است . عملکرد انگشت شست در بررسی زیست شناسی نقطه عطفی در ساختار بدن محسوب می شود , زیرا می تواند تصورات و تفکرات آدمی را به واقعیاتی فیزیکی بدل نماید. هنگامیکه انسان توانست تصورات ذهنی اش را به واقعیاتی فیزیکی تبدیل کند , تمدن, معماری, تکنولوژی و هنرها ظاهر شدند.
دستهای ما مکنونات قلبی ما را نشان می دهند . از نقطه نظر انرژی , قلب مرکز تعادل یا چاکرایی را به نمایش می گذارد که بین انرژیهای فیزیکی ساکروم (استخوان خاجی) و شکم قرار داشته , باشهودیت و مرکز هوشیاری ذهنی در مغز میانی مرتبط است.
تصویر ۲- چاکراها مراکز کلیدی انرژی در بدن هستند که با کیفیات فیزیکی, عاطفی , روان شناختی , حیاتی و روحی مرتبط هستند. انسان هفت چاکرا دارد.
انرژی و اعمال دستها, گستره هایی از قلب محسوب می شوند و کمک می نمایند تا بتوانیم مجموعه شهودیت و هوشیاری یا آنچه را که قوه تشخیص و تمییز نامیده می شود , بروز دهیم.
بر اساس تحث فوق می توان نتیجه گرفت که تکامل و پیشرفت انسان همزمان با توانایی استفاده از دستها بویژه انگشت شست رخ داده است . انسان که خالق آگاهی های روانی و روحانی برتر است , می تواند روی طول موجی ناب ارتباط برقرار کند . بنابراین با بیان خود از طریق دستها و تکمیل استفاده از آنها می توانیم هر چه بیشتر کیفیت روحانی را در خود پرورش دهیم .
یکپارچگی هستی
اخیرا کشف شده که نه تنها تمامی حیات جاندار ( حیوانات, گیاهان, ویروسها و پروتئینها و قارچها) درجذب وترکیب, استفاده و انتشار انرژی کاملا مرتبط و وابسته بهم می باشند بلکه دنیای غیر جاندار عناصر , اتمها, پروتونها, و نوترونها و الکترونها نیز در همان ارتباطات شرکت می کنند . بنابر این بدون انرژی های نامرئی هیچگونه پدیده فیزیکی وجود نخواهد یافت. آنها با کلیتی ناگسستنی به دنیای مادی باز می گردند. برای تأیید این نظریه ,تکنیکی اختصاصی بنام فتوگرافی کیرلیان که قادر به ثبت این انرژی ها می باشد, کامل شده است.
در قرن بیستم , بشریت در حال کشف آنچیزی است که در دنیای عهدباستان درک و در یافت شده است. با این وجود , بسیاری از افراداز عملکرد مدارس شیاتسو در پیروی از پیشینیان که به گمان آنها ابتدایی و غیر متمدن بوده است , تعجب می کنند . کلمه «ابتدایی» احساس درک تعادل و هماهنگی در طبیعت را در انسان برمی انگیزد , اصلی که گذشتگان تمامی تفکرات, فعالیتها و روش زندگی خویش را بر آن استوار کرده بودند. شیاتسو واقعی تظاهری از ایجاد تعادل می باشد که خود فعالیت اساسی هستی است. شیاتسو دیدگاهی با وجوه عمیق و دانشی با اعتقاد به ارتباط و وابستگی تمامی انسانها و حیوانات, دنیای گیاهان , عناصر و مندانهای انرژی است. شیاتسو فهم چگونگی ایجاد تعادل می باشد که وجوه آن برای تمامی انواع حیاتی ضروری است.

انرژی مسیر دارد
جامعه انسانی در جستجو برای یافتن جهت حرکت و هماهنگی خود , بطور پیشرونده ای از دنیای انرژی و ارتباط تنگاتنگش با تمام وجود زندگی روزمره , پرده برداشته است . این آگاهی به تمامی زندگی مدرن , از مکالمات روزمره تا مطالعات علمی , راه یافته است بطوریکه , مردم بطور رایجی از کلمه انرژی برای بیان حالات خود استفاده می کنند و مکانیسم واقعی حالات خود را با عباراتی نظیر «من کم انرژی هستم» , « آنها سرشار از انرژی هستند» و « تمام انرژی خود را به کار می گیرم» نا آگاهانه توضیح می دهند . اخیرا در تصویر حرکات,ارتعاشی از انرژی را محیط بر افراد و اجسام متحرک نقاشی می کنند.
پس از صدها سال تکمیل تئوریها و مفاهیم درباره جدایی انرژی و ماده , امروزه دانشمندان بر اساس شواهد و مدارک به این نتیجه رسیده اند که ماده و انرژی یکپارچه هستند , و عقاید دانشمندان باستان را تایید و تصدیق می کنند. مطالعات فیزیک کوانتومی آشکار کرده است که پدیده های فیزیکی تظاهراتی از سطوح متفاوت فعالیت انرژی هستند. دیوارها و ابعاد , غذایی که میخوریم و لباسهایی که برتن داریم چیزی جز تراکم انرژی به شکل ماده نیستند. محققین در مطالعه امواج انرژی که با ذرات پیش اتمی درتغییر و تبادل هستند, دریافته اند که هر چند امواح و ذرات جدا از هم بنظر می رسند , در حقیقت موقعیتهایی از یک پدیده می باشند.
دانشمندان کشف کرده اند که در زمان اندازه گیری سرعت موج , قادر به تعیین موقعیت ذره نبوده , آنرا گم می کنند. موج هنگامیکه موقعیت ذره را تعیین می نمایند, نمیتوانند سرعت موج را تخمین بزنند و بنظر می رسد موج از بین می رود . به همین دلیل , جدا کردن موج و ذره از هم ناشی از خطای حواس است.
تصویر ۳- موج و ذره
پدیده موج و ذره که در تحقیقات بر روی ذرات ریزتر از اتم مورد مطالعه قرار می گیرد تضاد اساسی انرژی و ماده را به نمایش می گذارد . این پدیده اگر از دیدگاه انرژی مورد توجه قرار گیرد, سرعت و حرکت دارد و اگر از دیدگاه مادی بررسی شود , به صورت ذره ای ظاهر می گردد که فضای مشخصی را اشغال می کند.
درزمان واحد ماهیت موج و ذره یکسان است. در کوشش برای یافتن کوچکترین واحد سازنده ماده,ثابت شده است که دنیای مادی شکلی از انرژی است . محققین پس از کشف اتم و ذرات پیش اتمی دریافتند که انرژِ و امواج , مواد دنیای فیزیکی را می سازند و بدیهی است که همواره ماده در نسبتهای متفاوتی از زمان , به انرژی تبدیل می شود. خلاصه , همه پدیده ها و حرکات درمدل موج – ذره عمل می کنند.
توهم جدایی انرژی و ماده را میتوان به فنی(هواکش) تشبیه کرد که در چرخش با سرعت بالا صفحه دایره ای یکپارچه ای به نظر می رسد. درحالیکه فن(هواکش) از تیغه های مجزایی ساخته شده است که با سرعتی زیاد می چرخند.
تصویر ۴- پره های در حال چرخش یک فن توهم چرخش یک صفحه یکپارچه را به وجود می آورد.
ادراک دنیا از طریق حواس شرطی شده به مثابه تجربه ای است که از خم شدن درخت دراثر نیروی باد بدست می آید و با اشاره به این پدیده بیان می شود,«آن باد است», در حالیکه باد بالواقع دیده نمی شود و آنچه رؤیت می گردد اثر نیروی نامرئی است. در تجربه ای مشابه هنگامی که دنیای فیزیکی که نتیجه عملکرد انرژی است, با حواس معمول درک می شود, جامد و ساکن بنظر می رسد . این اصل از بزرگترین کهکشان تا تمام ابعاد بدن آدمی فعالیتهایش , تا کوچکترین موجود زنده و حتی ذرات غیر زنده جاری است.
فیزیکدانان درکشف ارتباط شبکه ای دنیایی انرژی و مادی , همچنین دریافته اند که قوانین حاکم بر موارد را نمیتوان در حیطه انرژی بکار برد . بنابر نظر آنها همچنین دریافته اند که قوانین حاکم بر مواد را نمیتوان در حیطه انرژی بکار برد. بنابر نظر آنها , انرژی بکار برد . بنابر نظر آنها , انرژی و تظاهرات بنیانی آن یعنی فعالیت پیش اتمی در اغلب موارد تصادفی حرکت کرده , مسیری مشخص ندارد.
اگر بر روی تکه ای کاغذ , براده آهن ریخته, بر روی آهنربا قرار داده شود , براده های آهن به علت میدان انرژی مغناطیسی در طرحی از مسیرهای مشخص مرتب می شوند.
دنیا نیز به همین شکل در اطراف طرحی بسیار مشخص از انرژی مرتب و در مسیری کاملا معین حرکت می کند بطوریکه طرح مارپیچی جهان را در هر جایی از طبیعت می توان مشاهده کرد. طرح مارپیچی رد ساختار و حرکت کیهان و کهکشان راه شیری , در بروز تغییرات جوی و حرکت جریانهای اقیانوسی,و در جزء جزء همه اشکال زندگی دیده می شود. رشته فنری شکل مو, کانال گوش, اثر انگشتان و مولکول DNA و تمامی ساختار بدن طرحی مارپیچی دارند. حرکت رو به پایین آب در عبور از یک منفذ نیز طرحی مارپیچی دارد.
تصویر ۵- براده های آهن بر اساس طرح میدان انرژی مغناطیسی مرتب می شوند.
تصویر ۶- طرحها و اشکال مارپیچی
طرح مزبور ناشی از تقابل دو انرژی اولیه است که یکی مرکز گرا, منقبض می شود و دیگری مرکز گریز, انبساط می یابد این دو انرژی بر اساس شناخت علم و فلسفه منبع مولد بی پایان و نامحدودی بوده هر چیزی را در این جهان بر می انگیزند, حمایت می کنند , به جریان می اندازند و به یکدیگر مرتبط می سازند . در طول تاریخ, نویسندگان, فلاسفه و عرفا , این منبع دو سویه را تحت عناوین مختلفی نظیر لایتنهای , واحد , قادر مطلق نامیده اند. در آستانه قرن بیست و یکم, دانش جدید این اندیشه های باستانی را مورد تایید قرار می دهد.
انرژی مرکز گرا, یانگ یا نیروی آسمانی نامیده می شود زیرا مبدا تولیدش , محیط خارج و جهت حرکتش از محیط خارج به سوی زمین است . یین یا نیروی زمینی همان انرزی مرکز گریز است که در زمین تولید شده, به خارج جریان می یابد. اساس تمدن های باستان, بر فهم و کاربرد دو نیروی مکمل , متضاد و مارپیچی که بطور مشترک به خلق پدیده هامشغولند , استوار بوده و در پیدایش آثار هنری ,پزشکی,علوم, فلسفه, مذهب و فرهنگ موثر بوده اند.
تصویر ۷- طرحهای مارپیچی انقباض و انبساط که از منبع مولدی بی پایان منشأ می گیرد.
از زمان نیوتن ,دانشمندان نیروی ثقل را به عنوان نیرویی شناخته اند که اشیاء را به طرف زمین می کشد یا در کنار هم نگه میدارد . اخیراً, نیروی ضد جاذبه شناخته شده که در محیط نیرویی بطرف بالا اعمال می کند. همچنین محققین دریافته اند که نیروی جاذبه در مقابل نیروی پیوستگی , اشیاء را از هم دور می سازد و نیروی کوانتوم نامیده می شود . بنابر این هم اکنون فیزیکدانان فیزیک مدرن , اساسا یین و یانگ را کشف کرده اند اگر چه هنوز در جستجوی ارتباط پویایی هستند که در ذات این واژه ها وجود دارد . و کاربرد های فراوان این اصل منحصر به فرد را که زمانی در تکنولوژی , علوم تندرستی و طبابت باستانی در دسترس بوده , بررسی می نمایند.
نیروی آسمانی یا یانگ هفت برابر قوی تر از نیروی زمینی یایین است . نسبت هفت به یک نیروی یانگ به یین در محیط نیز اعمال می شود. نسبت مزبور را در پهنا و ارتفاع موج دریا, نسبت سرو تنه در ساختمان بدن انسان, نسبت قدرت بطن چپ (هفت ) به قدرت بطن راست(یک) می توان مشاهده کرد . سرعت فرار موشک,نمونه ای دیگر از این نسبت است. یک موشک برای ترک اتمسفر زمین باید هفت برابر نیروی جاذبه زمین شتاب یابد.
طبیعت در مسیر اساسی مذکور حرکت می کند و تمامی پدیده ها بر اساس چرخه نوسان کننده انبساط و انقباض عمل می نمایند. مفهوم مزبور را بسادگی می توان در حرکت, ریتم و مسیر گروهی از پدیده ها که درمحدوده معیارهای معمول درک , قرار می گیرند , مشاهده کرد درحالیکه ما بقی پدیده ها , آنچنان سریع یا آنچنان کند حرکت می کنند که در محدوده درک حواس آدمی قرار دارند.
تصویر۸- AB مسیری است که انرژی القائی در دنیای فیزیکی به خلق پدیده های عادی می پردازد. DC فرآیندی است که انرژی القائی درقالب ارتعاشات به خلق پدیده های ماوراء الطبیعه مشغول است. نقاط B و D مراحل انتقالی فرآیند های مزبور هستند.
با آگاهی از این چرخه انبساط و انقباض کیهانی , معیارهای شناخت وصعت می یابند بطوریکه تمامی پدیده ها با وضوبیشتری قابل مشاهده شده , آدمی به دیدگاه ماکروبیوتیک دست می یابد.
مشاهده انقباض و انبساط چرخه جریان قلب در بدن , سریعترین و سهل ترین روش برای بررسی مسیر نوسان دار طبیعت است . حون در حداکثر انبساط , وارد قلب شده , با انقباض , بداخل عروق پمپ می شود. چرخه تنفس ریتمی آهسته تر دارد بطوریکه هر چرخه ۳ تا ۵ ثانیه بطول می انجامد . اکسیژن در انبساط, وارد ریه ها شده, انقباض ریه ها , دی اکسید کربن را دفع میکند.
فعالیت دستگاه گوارش مداوم است و هضم و جذب مواد غذایی حورده شده را در چرخه ای که دو تا چهار و نیم ساعت بطول می انجامد , تسهیل می نماید. افکار, احساسات و رفتار آدمی تحت تأثیر وضعیتهای نوسان کننده بدن, دوره هایی قابل درک دارند که از چند ثانیه تا روزها و ماهها متفاوت است . دوره های مشابه انبساط و انقباض در محیط , همواره طرحی منظم از تغییرات را در زندگی سبب می شوند . آدمی هر بیست و سه , بیست و هشت و سی و سه روز چرخه هایی از ریتم حیاتی را تجربه می کند و البته وقایع بسیار پیچیده ای در بدن زنان رخ می دهد که به خونریزی ماهانه منجر می شود . هر چه هماهنگی آدمی با این چرخه ها بیشتر باشد , توانایی برای درک دریتمهای متعدد زندگی بیشتر خواهد بود.
تصویر ۹- چرخه های تغییرات
دوره های رشد و افول اقتصادی آنچنان آهسته رخ می دهد که در ورای محدوده درک معمول قرار گیردبطوریکه اکثریت مردم متوجه تغییرات آن نمی شوند . دوره های اقتصادی هر دوازده سال , هیجده سال , شصت و صدو بیست سال رخ می دهند . دَوَران های تاریخی , در طرحی لگاریتمی پیچیده شده اند و همان طرح تغییر و گردش دویست میلیون ساله منظومه شمسی به دور کهکشان را تقلید می کنند. از سوی دیگر , سلولها چرخه های فعالیتی خود را با سرعتی بسیار طی می کنند و از آنها سریعتر دنیای ذرات سازنده اتم است , بطوریکه در محدوده درک حواس انسانی قرار نمی گیرند.
جهان بینی یین و یانگ در مطالعه طبیعت, ساده ترین و مستقیم ترین راه را برای فهم زندگی و دنیای اطراف در اختیار آدمی قرار میدهد. با آگاهی از این نیروها که محرک اساسی تمامی تغییرات مداوم داخل و خارج بدن هستند می توان از اسرار هر پدیده ای از سرماخوردگی گرفته تا سرطان, علوم پایه, فیزیولوژی انسان, تعادل غذایی , ارتباطات و هر موضوع قابل تصور تحقیقاتی پرده برداشت.
تصویر ۱۰- ارتباطات یین و یانگ

تمامی پدیده ها در عبور از مراحل انبساط و انقباض از پنج حالت مشخص می گذرند. دانش پنج حالت که مرکز توجه طب شرقی است , تئوی گو- گیو یا عناصر پنجگانه نامیده می شود. آتش , خاک, فلز, آب و چوب(درخت) پنج حالتی هستند که هر یک کیفیات مشخصه دارند.
آتش فعالترین یا منبسط ترین مرحله چرخه است و در بدن, در قلب, و روده کوچک و کیفیات وابسته به آن ها بروز می کند.
با انقباض انرژی , تراکم و حرکتی رو به پایین و داخل رخ می دهد و انرژی خاک حالت می یابد.طحال,پانکراس و معده و کیفیات آنها , مکان های بروز انرژی خاک در بدن می باشند. انرژی متراکم در حداکثر انقباض , فلز را میسازد. ریه ها و روده بزرگ تظاهر این انرژی در بدن هستند. انرژی بسیار متراکم, پراکنده و آزاد می شود و برتری یانگ به یین تبدیل می گردد. این وضعیت همانند حالت آب است و در کلیه ها , مثانه و اعضای جنسی تجلی می یابد. انرژی چرخه افزایش می یابد بطوریکه به سمت خارج پراکنده می گردد و حالت چوب یا درخت خلق می شود که با کبد و کیسه صفرا مرتبط است سپس انرزی به فعالترین و پراکنده ترین وضعیت خود(آتش) ؟؟؟؟می یابدو چرخه تکرار می شود.
تصویر ۱۱- چرخه شن یا خلقت, انرژی یک مرحله, انرژی مرحله بعد را خلق و حمایت می کند.
هر وضعیت در چرخه , کیفیت خاصی از انرژی است کیفیت حالت بعد را پایه ریزی و خلق می کند . این چرخه را شن یا چرخه حامی نامیده می شود و مشابه ارتباط بین والدین و فرزند می باشد . از سوی دیگر (به شکل ۱۲ مراجعه کنید) اگر فعالیت یا جوهره هر وضعیت چرخه بیش از حد تحریک شود, انرژی متراکم شده خاک را ذوب می کند. اگر فعالیت آتش برانگیخته شود فلز متراکم را ذوب می کند. اگر چسبندگی یا انرژی خاک تحریک شود با انرژی شناور آب تداخل می نماید . برانگیختگی انرژی متراکم فلز , انرژی چوب را مهار می کند و افزایش انرژی شناور آب , آتش را خاموش می نماید. چرخه مزبور کو یا چرخه کنترل نامیده می شود.
مراحل تغییر انرژی در طی شبانه روز مثالی مناسب از چرخه حمایت گر و خلاق شن ارائه می دهد. انرژی فزاینده چوب (درخت) بین ۵ تا ۱۰ صبح اعظم مردم را برمی انگیزد بطوریکه از خواب برخاسته, به فعالیتهای روز مره می پردازند. ساعت ۱۰ صبح تا ۳ بعد از ظهر , بیشترین فعالیت را در بر می گیرد . که ناشی از انرژی آتش است. در طی این زمان , افراد بیشترین مشغولیت را در انجام وظایف محوله دارند . خطوط تلفن بسیار مشغول بوده, بازارهای بورس فعالند و ساختمان سازیها ادامه دارند. اتومبیل ها , قطارها و اتوبوسها در جهات مختلف در رفت و آمد هستند. انرژی خاک از ساعت ۳ تا۷ هفت بعد از ظهر , مردم را در ساعتی پر ازدحام به سوی منازل می کشاند و حرکت انرژی جهت وضعیت یانگ را نشان می دهد . افراد از ساعت ۷ بعد از ظهر تا نیمه شب در منازل و محلهای عمومی به گرد یکدیگر می آیند و اعمال آنها مشابه حرکت رو به داخل انرژی فلز است. از نصف شب تا ساعت ۵ صبح , انرژی حالتی رها و شناور می یابد و افراد آرامش بیشتری داشته , به استراحت می پردازند . تئوری عناصر پنج گانه با جزئیات فراوان در طب سوزنی و سنتی چین استفاده میشود در حالیکه شیاتسو آنرا به عنوان روش عمومی برای شناخت و تشخیص بیماریها مورد استفاده قرار می دهد. همچنین مشاهده این وضعیتها , وسیله ای در اختیار قرار می دهد که حیطه بی پایان انرژی را بشناسیم و روند پایه تظاهر و تغییرات را در می یابیم.
تصویر ۱۲- چرخه کو یا کنترل, انرژی هر وضعیت حرکت وضعیت متضاد خود را مهار یا سرکوب می کند.

هارا
هارا از نظر کالبد شناختی, تمام ناحیه شکم را در بر می گیرد و از نظر علمی , مرکز ثقل بدن می باشد . تاندن که مرکز هارا می باشد , دو و نیم اینچ زیر ناف قرار گرفته است.
بمنظور کاربرد مناسب هر تکنیک در زمان ارائه شیاتسو بایستی از هارا و چگونگی شکل گیری و تولید انرژِی, احساسات و حرکات فیزیکی که از آن منشأ می گیرد , آگاهی یافت. برای انجام تکنیکهای نظیر فشردن, کشش, زانو زدن و غیره باید حرکت ها را توسعه داد.
تصویر ۳۵ – هارا
ارزیابی اولیه هر وضعیتی مستلزم تفسیر و تحلیل شرایط با تمرکز انرژی در هارا و نه در ذهن می باشد. اگر سعی شود که وضعیتها ی انرژیمند با هوش ذهنی تعیین شود , هرگز ارزیابی صحیحی بعمل نخواهد آمد. اگر تفسیر شرایط بر مبنای عملکردها صورت بگیرد , پاسخی مناسب آشکار خواهد شد. زمانی که برحسب مقتضیات موقعیت ها را هدایت فرد را بر عهده می گیرد , تمامی اعمال و تکنیکها صحیح خواهد بود و با تمرکز در این مرکز , توانایی های فردی شکوفا شده , توانایی تولید انرژی نا محدود بوده, خستگی یا ضعف هرگز تجربه نمی شود.
تمرینهای ذیل آگاهی از حرکت متمرکزها را تکمیل می کند.
تصویر ۳۶

۱- در مکانی کاملا راحت که بتوانید مدت زمانی طولانی آرامش داشته باشید, در وضعیت مستقر بر کف دستها , زانوها و پشت پاها قرار بگیرد و سر در وضعیتی کاملا آرام و آویزان نگهدارید.
۲- بطور مرتب با بینی نفس عمیق بکشید و هوشیارانه جریان هوا را به هارا هدایت نمایید. باید توجه داشته باشید که حرکات را در هنگام بازدم انجام دهید.
۳- در هنگام باز دم, به آهستگی از هارا حرکت کرده, و زنتان را به جلو انتقال دهید . هم اینک بخش اعظم وزن شما بر روی کف دستهایتان وارد می شود, به مدت زمان دو تنفس در این وضعیت بمانید.
۴- در بازدم به وضعیت قبلی باز گردید, دو تنفس عمیق انجام دهید.
۵-در هنگام بازدم, بتدریج وزن خود را به روی کف دست چپ انتقال دهید.
۶- و به آهستگی وزن خودرا به کف دست را ست منتقل کنید.
۷- در هنگام بازدم, به وضعیت مرکزی رجعت کرده و مراحل ۳ تا ۷ را حد اقل دوبار تمرین کنید.
۸- با شروع حرکت از وضعیت مرکزی, وزن خودرا به عقب انتقال دهید بطوریکه بخش اعظم وزن شما به روی زانوهایتان منتقل شود.
۹- در طی بازدم به وضعیت مرکزی برگردید.
۱۰- وزن بدن را در طی بازدم به زانوی چپ هدایت کنید.
۱۱- و در بازدم از حالت قبلی به روی زانوی راست بروید.
۱۲- در طی بازدم, به مورب تمام مسیر را به جلو حرکت کنید.
۱۳- در طی بازدم, وزن خود را به کف دست راست هدایت کنید.
۱۴- و باز هم در هنگام باز دم, وزن خود را به طور مورب به سوی زانوی چپ هدایت کنید.
۱۵- به سمت جلو حرکت کرده, در وضعیت مرکزی مستقر شوید و مراحل ۸ تا ۱۳ را حداقل دوبار تکرار کنید.
درطی تمرین بر انتقال وزن وچگونگی منشاء گرفتن حرکات از هارا توجه نموده و تمامی حرکات را طی بازدم به انجام برسانید.
انجام روزانه این تمرین بمدت چند ماه, شما را در استفاده از هارا ماهر می گرداند و پیش بینی وضعیت مرکز ثقل را هنگام کاربرد و نگه داشتن فشار امکان پذیر می سازد. افرادی که در گذشته بدون توجه به هارا , شیاتسو کرده اند, با انجام این تمرین تغییری شگفت انگیز را در کیفیت , قدرت, اثرات و نتایج درمانهای خود ذکر می نمایند.

انرژی تمامی افراد همچنانکه درکودکان نیز رخ می دهد , در هارا تولید و متمرکز می شود. اگر به چگونگی تنفس یک شیرخوار توجه شود , مشاهده می گردد که هارای شیرخوار به گونه ای بسیار فعال به سوی خارج و داخل حرکت می نماید و بهمین علت می تواند با صدای بلند و قوی گریه کند. اگر چه حرکات دستها و پاهای شیرخواربی هدف بنظر می رسد, در واقع این حرکات مارپیچی از هارا منشاء می گیرند. در طی روند رشد و تکامل , کودک به روی شکم برخواهد گشت و وضعیت چهار دست وپا را به خود می گیرد . این مرکز گرایی طبیعی با خزیدن شیرخوار تداوم می یابد . تکرار این تجربه در بازیابی مرکز گرایی طبیعی که کیفیتی اساسی است و اکثر افراد به دلایل مختلف فراموش کرده اند , بسیار موثر می باشد.
فشار
فشار در مقادیر متفاوت در هر پدیده فیزیکی و غیر فیزیکی از جمله زندگی آدمی وجود داشته است و برای پیدایش آنها ضروری و حیاتی است . میزان فشار در هر پدیده ای منتج از تداخل انبساط و انقباض استعدادها یا کیفیات یین و یانگ می باشد.
در شیاتسو , توانایی کار برد و ایجاد فشار مناسب و حساس, کلید اصلی تأثیر گذاری و گرفتن نتایج مثبت میباشد. با کاهش فشار در هر ناحیه یا سیستمی از بدن , انرژِی حیاتی یا کی که فعالیت و ساختار کل موجود زنده به آن وابسته است , حفظ و حراست نمی شود و ناحیه کایو یا تهی از انرژی شکل می گیرد. با لمس ناحیه کایو, فشاری ایجاد می شود که با اثر تحریکی , انرژی حیاتی و حیات موجود زنده را بازسازی می نماید.

تمرینات زیر امکان تشخیص عمق و لایه های انرژی را در هر نقطه فراهم می آورد . این تمرینات را ابتدا برخود و سپس برفرد دیگری انجام دهید.
۱-ابتدا نقطه ای را در بالای ران خود پیدا کرده و بطور سطحی لمس کنید.
۲- رد طی بازدم, در حالیکه بتدریج به درونن نقطه نفوذ می کنید هقت لایه انرژی را مورد شناسایی قرار دهید.
۳-از احساسات و کیفیاتی که در هفت سطح انرژی وجود دارد آگاه شوید.

۴- بارسیده به هفتمین سطح , احساس می کنید در عمق تسوبو قرار دارید.
۵- پس از قرارگرفتن در عمق نقطه به وارد کردن فشار ثابت ادامه داده و منتظر بمانید.
۶- به آرامی فشار را ازنقطه بردارید و مراحل فوق را در نقطه ای دیگر تکرارنمایید .
۷- از اولین نقطه در بالای ران تا مچ پا خطی فرضی بکشید و تمرین را در هر نقطه درطول این خط با دقت به انجام برسانید.
تمرین را با بستن چشمها تکرار کنید زیرا بستن چشمها حس لمس را دقیق تر کرده, گسیختگی تمرکز ناشی از عمل دیدن را حذف می نماید. تمرین فوق را باید روی سر, بازو , دست , پا و قسمتهای دیگر بدن انجام دهید. با این روش مشخصات تسوبوها و انرژی در نواحی مختلف بدن درک خواهد شد. این تمرین را بر فردی دیگر نیز تکرار نمایید .
تصویر ۴۱
تصویر۴۲
تمرین دوم
ردک انتقال وضعیت ارتوسمپاتیک به پاراسمپاتیک و از انفصال به اتحاد در بسیاری از کتب پیشنهاد شده که شیاتسو دهنده فشاری به میزان ده پوند را بمدت ۳ تا ۷ ثانیه به هر نقطه وارد نماید. اینگونه عملکرد بسیار مکانیکی است در حالیکه شیاتسو دهنده در زمان ارائه شیاتسو بایستی عملکردی منعطف داشته باشد. زیرا هر فرد و هر نقطه ای کیفیات , مشخصات و نیازهایی متفاوت دارد به طوریکه شیاتسو دهنده را ملزم می کند که نسبت به آنچه در زیر دستانش رخ می دهد ,حساس باشد.
تداوم القاء فشار با صبر و شکیبائی پس از نفوذ شیاتسو دهنده به قعر نقطه یا هرعمقی از تسو بو که امکان دست یابی وجود دارد از اهمیتی ویژه برخوردار است زیرا ممکن است در محل مزبور بین دست یا انگشت شست شیاتسو دهنده و بدن گیرنده احساسی از جدایی وجود داشته باشد که در این حال با تمرکز نشأت گرفته از هارا بهمراه تداوم القاء فشار , گسیختگی و انفصال از بین رفته, فاعل و مفعول درمحل تماس به یکپارچگی و وحدانیت می رسند.
۱- در هر نقطه در طول خط فرضی بر سطح بدن با دقت نفوذ کرده , به القاء فشار ادامه بدهید.
۲- با از بین رفتن گسیختگی , انرژی نقطه فعال شده و در ارتباط گیری با کلیت انرژی بدن , به عنوان یک مجموعه واحد عمل می نماید. پیدایش تغیر حالت مزبور محتاج گذشت زمان است . چنانچه این تغییر وضعیت زمانی دراز بطول انجامد , مقاومتی را که لایه های سطحی برای حفاظت از ضعف نهفته در لایه های عمقی اعمال می کنند به نمایش می گذارد . این ضعف از وضعیت کایو یا کمبود انرژی نشأت می گیرد .چنانچه فشار وارده بر نقطه حمایت کننده باشد , مقاومت نهایتا فروکش کرده انرژی از ناحیه ای که بر روی آن کار می شود به این نقطه وارد می گردد.
تصویر۴۴
۳- از زمان القاء تا از بین رفتن احساس گسیختگی باید به اعمال فشار ادامه داد که ممکن است از چند ثانیه تا ۴۵ ثانیه به طول بیانجامد. اگر زمان لازم برای درمان هر نقطه بیش از ۴۵ ثانیه باشد , باید به نقطه ای دیگر رفته به درمان ادامه داد, سپس به نقطه مزبور برگشته, درمان را تکرار نمود. چنانچه نقطه در مقابل فشار کاملا باز نشده باشد بایستی درطی درمان به آن برگشته بار دیگر به اعمال فشار بر نقطه مبادرت ورزید.
تصویر ۴۵
۴- چنانچه فشار به سرعت بر نقاط اعمال گردد تحریک فقط بطور موضعی درک می شود. مکانیسمهای مرتبط با فعالیت ارتو سمپاتیک دستیابی هب نقطه را در ورای تحریک قرار داده و بدن را از مقابل آن دور می کند.
تصویر ۴۶- دریافت موضعی – گیرنده تحریک را فقط در نقطه تماس احساس می کند در این وضعیت گیرنده از تحریک آگاه بوده, شیاتسو دهنده جدایی و گسیختگی را تجربه می نماید.
زمانیکه فشار باملایمت اعمال شده و با صبر و شکیبایی تداوم یابد تحریک گذر کرده و احساس می شود که کل بدن تحریک را دریافت نموده است . این وضعیت ناشی از افزایش فعالیت پاراسپاتیک می باشد.
تصویر ۴۷
۵- با از بین رفتن مانع و احساس گسیختگی , شیاتسو دهنده به قعر نقطه دست می یابد. این فاصله آنچنان کوچک است که قابل اندازه گیری نبوده, برای تخمین آن باید به احساسی که در زیر دستان وجود دارد دقت کافی مبذول شود.
تمرین سوم
استفاده از دو دست
در طی انجام شیاتسو, در موارد لازم می توان هر دو دست استفاده نمود. در این روش, عموما یک دست ثابت و دست حمایتگر نامیده می شود, در حالیکه دست دیگر فعال یا متحرک بوده, و با تحریک تسوبوها و باز کردن آنها از دست حمایتگر دور می شود. دست حمایتگر با داشتن ثبات , با بدن سازگاری یافته, شارژ مداومی را به سیستم پاراسمپاتیک ارسال مینماید ودر نتیجه گیرنده با اطمینان و توانایی بیشتر خود را در اختیار دست عمل کننده قرار می دهد. دست حمایت کننده با برانگیختن مکانیسمهای سازگاری , آرامش را بهمراه فواید بسیار دیگر برای گیرنده به ارمغان می آورد.
زمانیکه دست حمایتگر با ملایمت و صبر و شکیبایی به القاء فشاری ثابت مبادرت می ورزد , شیاتسو دهنده دراین دست با گیرنده یکی میشود, در حالیکه دست متحرک همچنانکه در تمرین دوم ذکر شده است, از انفصال به اتحاد گذر می نماید.
تصویر ۴۸- دست حمایتگر: با احساس یکپارچگی بدن تطابق یافته با سیستم انرژی مرتبط می شود. دست متحرک نقاط را لمس می کند و منتظر می ماند تا تطابق روی دهد. دست حمایتگر از طریق سیستم انرژی با بدن تطابق یافته و با احساس یکپارچگی بدن مرتبط می شود. دست متحرک نقاط را لمس می کند و منتظر می ماند تا تطابق روی دهد.
زمانیکه دست متحرک با هر نقطه ای متحد می شود , شیاتسو دهنده با این نقطه با تمامی بدن یکی می شود و اتحاد و یکپارچگی دو دست خود را نیز تجربه می نماید. در این حالت جریان مشخصی از , انرژی بین دو دست وجود دارد بطوریکه گیرنده محل قرار گیری دو دست دهنده را به شکل یک محل تماس بزرگ احساس می کند. زمانیکه چنین احساسی را برای فاعل و مفعول بطور مداوم پدید آید , درمانی بسیار مؤثر شکل می گیرد.
تصویر ۴۹- مقاومت از بین می رود, جریان انرژی بین دو دست برقرار شده, آنها را با هم یکی می گرداند.
تکنیک مزبور در طی درمان معمولا بر اساس فرآیند ذیل برگیرنده تأثیر می گذارد : ابتدا تخش کوچکی از بدن که شیاتسو دهنده بر آن کار می کند آرام میشود , سپس بخشی بزرگتر و نهایتا تمامی بدن آرامش می یابد. این حالت نقطه عطفی در درمان است و نشاندهنده باز بودن و جریان تمام سیستم انرژی است. و میتوان بسیاری از تغییرات مناسب را درشیاتسو گیرنده بوجود آورد . برای فهم پاسخهای انرژیمند گیرنده در طی درمان باید بطور مداوم از هارا متمرکز و متوجه درمان بود. زمانیکه این فرآیند به صورت عادت درآید, تکنیک مناسب و پیشرفت در درمان با کمترین کوششی بدست می آید.
توجه به هر دو دست و به هارا بطور همزمان ضروری و الزامی است . این تکنیک را می توان به روش زیر تمرین کرد:
۱- دست حمایتگر را روی استخوان ساکروم (خاجی )گیرنده قرار دهید.
۲- سه خط فرضی بر پشت پا به طرف پایین رسم نمایید.
۳- بر روی هر خط بطرف پایین فشار دهید.
۴- هر نقطه را نگهدارید تا انفصال از بن رفته , دو دست با جریانی از انرژی بهم مرتبط شوند.
تمرین فوق را به روشهای زیر می توان تکرار نمود. دست حمایتگر را روی شانه قرار داده , دست متحرک در طول بازو به کار می پردازد .
دست حمایتگر روی قاعده گردن و دست متحرک درطول خطی درپشت به پایین میرود.
به منظور حذف عوامل مختل کننده تمرکز ناشی از حس بینائی , بستن چشمها به هنگام تمرین مفید است.
تمرینهای اول و دوم و سوم بایستی بطور جدا از هم و هر کدام بمدت یک تا دو هفته اجراء شوند. از تمرین اول شروع کرده و به تمرین سوم پیش بروید. تکمیل و تحصیل مهارتهای لازم در اجراء هر تکنیک و تمرکز و حساسیت کافی , ارائه شیاتسو قدرتمند با اثراتی نافذ و نتایجی دراز مدت را توسط شما امکان پذیر می سازد . بنابراین تأکید می شود که برای انجام تمرینات وقت کافی صرف کرده, در هر یک به مهارتهای لازم دست یابید.با احساس تغییرات و تأثیرات انرژی , می توان از زانو, آرنج و ساعد بجای دست متحرک استفاده نمود. این اعضا نفوذی بیشتر , فشاری قوی تر و پوششی با قاعده وسیع تر ایجاد می کنند و باید در کاربرد آنها محتاط و حساس بود.
تصویر ۵۰- کاربرد زانو در شیاتسو
تصویر ۵۱- کاربرد آرنج درشیاتسو
تصویر۵۲- کاربرد ساعد درشیاتسو