شمن باوری یا شمنیسم (Shamanism) نام یک رشته باورهای سنتی در برخی اقوام بومی است.
شمن باوران معتقدند که به وسیله تماس با ارواح می توان بیماری و رنج افراد را تشخیص داد و درمان کرد و یا در افراد ایجاد بیماری نمود . این از دیدگاه شمن باوری مانند آیین زار یکی از روش های جادو پزشکی است توان پیشگویی آینده نیز یکی دیگر از باورها در شمن گرایان است.
سنت شمن باوری از دوران پیش از تاریخ در سراسر جهان وجود داشته است .
بزرگان دینی که سنت های شمن باورانه را می شناسند و اجرا می کنند شمن نامیده می شوند شمن ها مدعی هستند که می توانند با روح خود به جهان های دیگری سفر کرده و با دیگر ارواح تماس بگیرند آن ها معتقدند که با این کار قادرند میان جهان مادی و جهان روحانی توازن برقرار کنند .
ریشه ی واژه
واژه ی شمن از زبان تونغوزی سیبری گرفته شده و در اصل به معنی «دانا» است . برخی این واژه ی تونغوزی را به نوبه خود به وام واژه ای می دانند که از واژه سرمن سانسکریت به معنی «پارسا» گرفته شده است ولی ارتباط این دو واژه کاملاً اثبات نشده است . کاربرد واژه ی شمن در فارسی پیشینه ای طولانی دارد و در سروده های بزرگان شعر پارسی نمونه ها متعددی از کاربرد آن دیده می شود .
پیشینه
شمن باوری کهن ترین رسوم انسان برای درمان و پزشکی است روش های شمنی در دوران دیرینه سنگی یعنی حدود ۲۵ هزار سال پیش در میان شکارچیان سیبری و آسیای میانه پدید آمد . سنت های شمنی در میان مردمان گوناگونی از جمله اسکیموها، سرخپوستان ، قبایل آفریقا ، و اقوام ترک تبار و مغول حضور دارند بوداگرایی تبتی نیز تاثیر زیادی از باورهای شمنی گرفته است .
پیروان شمنیسم بر این باورند که شمن ها می توانند به حالت خلسه روحی دست پیدا کنندو از این طریق به بعدهای دیگر واقعیت سفر کنند ، شمن ها معتقدند که همه آفریده ها ، از جمله سنگ و درخت و کوه زنده اند. در باور خود ، آن ها برای رسیدن به مقصود خود با این نیروهای طبیعی نیز کار می کنند .
برای رسیدن به خلسه ، شمن ها از راه های گوناگون از جمله رقص و حرک تکراری ، تلقین به خود تمرکز بر یک ریتم مکرر و استفاده از مواد روان گردان استفاده می کنند .
وظایف شمن
شمن ها می توانند چندین نقش را در جامعه ایفا کنند از جمله درمان، رهبری قربانیان در مراسم آیینی ، حفاظت از رسوم کهن از طریق قصه گویی و آوازخوانی و همراهی و راهنمایی روح یک نوزاد به دنیا آمده با یک فرد تازه در گذشته .
در برخی فرهنگ ها، شمن نقش رئیس قبیله و روحانی بزرگ را نیز بازی می کند .
شمن شدن معمولاً از طریق ادعای برگزیدگی از طریق شنیدن ندای غیبی ارواح، برخورد آذرخش به ایشان در کودکی و بیهوش شدن یا دائم در خلسه فرورفتن صورت می گیرد.