هومئوپاتی، همیوپاتی یا هومیوپاتی پزشکی هومیوپاتی روش درمانی ویژه‌ای است که باتحریک دقیق سیستم ایمنی وحیاتی بیمار با داروهای ویژه، فرد را به سمت بهبودی سوق می‌دهد. بر پایه اصول نخستین هومیوپاتی هر ماده‌ای که دربدن تندرست یکسری نشانه‌های بیماری ایجاد کند درصورت تجویز به فرد بیمار باهمان علایم بیماری وی را درمان خواهدکرد، البته به شرط آنکه نشانه‌های موجود در بیمار و نشانه‌هایی که آن ماده دارویی می‌تواند ایجاد کند، تا حد ممکن همانند باشد. خصوصیات روحی و عصبی جایگاه ویژه‌ای در درمان هومیوپاتی دارد. اگرچه بیمار تنها برای یک درد جسمی به پزشک هومیوپات مراجعه کرده‌است، ولی باید واقعیت‌های روحی، عاطفی و عصبی خود را با پزشک درمیان بگذارد. هر بیماری که نیروی حیاتی وی از میان نرفته باشد می‌تواند از هومیوپاتی انتظار بهبود داشته باشد. با نگرش به اینکه هومیوپاتی با تحریک سیستم ایمنی بدن عمل می‌کند، چنانچه این سیستم و ساختار بدن دچار نابودی برگشت ناپذیر شود امید به بهبود کاهش می‌یابد. هومیوپاتی یعنی همانند بیماری و به تعبیری دیگر درمان با همانند، یا درمان بدست عامل همانند بیماری است. مهم‌ترین ویژگی این روش درمانی نگرش کلی به انسان‌ها از دید جسمی، روانی و احساسی است. در این درمان از داروهایی بهره گیری می‌شود که علایم بیماری را پوشش دهد تا با تحریک پسندیده سیستم ایمنی و حیاتی بیمار و هوشیار کردن سیستم دفاعی بدن، بیماری را درمان کند.

این روش درمانی در سال ۱۸۱۰ م توسط پزشک آلمانی به نام ساموئل هانمن (Samuel Hahnemann) معرفی شد. وی در طول سالها تلاش بی وقفه توانست هومیوپاتی را به کاملترین سطح خود برساند و بیماران بسیاری را از رنج بیماری نجات دهد.

دقت وی در تحقیقات اش به حدی بود که تقریباً تمام استانداردهای تحقیق که هم اکنون در تحقیقات پزشکی مورد استفاده قرار میگیرند در آن زمان توسط وی رعایت شده و میتوان گفت «هانمن» اولین کسی بود که از ازمایش و تحقیق در پزشکی سود جسته‌است.

نتیجه این تلاشهای علمی در کتابی به نام organon of medicine (ارغنون پزشکی)که حاوی تمام اصول هومیوپاتی و روش درمان به این شیوه میباشد،آورده شده و شش بار توسط وی تکمیل و به روز شده‌است . وی در این راه متحمل سختیهای بسیاری گردید ولی پس از آن توانست هومیوپاتی را به جهانیان عرضه نماید.

پس از او دانشمندان بسیاری در تکامل هومیوپاتی نقش داشته‌اند که میتوان از دکتر بونینگ هاوزن، دکتر جیمز تایلر کنت، د.ویلیام بوریکه، د.فاتاک و دانشمندان معاصر د.راجان سانکران از هند، د.جرج ویتولکاس از یونان (برنده جایزه نوبل آلترناتیو) و دکتر مسعود ناصری از ایران نام برد.

«مشابه، مشابه را درمان می‌کند.»

در هومیوپاتی هیچ دارویی وارد فارماکوپه هومیوپاتی نمی شود مگر اینکه ابتدا گزارشات توکسیکولوژی مربوط به آن دارو بررسی شده و علاوه بر آن در شرایط امن بر روی افراد سالم آزمایش شود. این مسئله باعث می شود که تاثیرات فیزیولوژیک یک دارو بر فرد سالم در مورد هر دارو کاملا شناخته شده باشد. برای توضیح اصل مشابه شاید داروی دیگوکسین بهترین نمونه باشد. این دارو که در طب رایج یکی از داروهای پر مصرف در درمان بیماران مبتلا به نارسایی قلبی است در طول سال های گذشته کاملا شناخته شده است. گزارشات سم شناسی نشان میدهند که شایع ترین عارضه مسمومیت با دیگوکسین برادیکاردی یا کاهش تعداد ضربان قلب می باشد. از طرفی برای بیمار مبتلا به نارسایی قلبی که دچار کاهش ضربان قلب نیز می باشد توسط متخصص قلب و عروق داروی دیگوکسین تجویز میشود. و همین دارو که شایع ترین علامت مسمومیت با آن افت ضربان قلب است باعث بهبودی حال بیمار و حتی افزایش ضربان قلب بیمار میگردد. تا جاییکه در کتب مرجع قلب و عروق همیشه راجع به خاصیت کرونوتروپیسم مثبت دیگوکسین بحث می شود. این یک درمان هومیوپاتی است، هر چند که دارو توسط یک هومیوپات تجویز نشده است و دیگوکسین جزو فارماکوپه طب رایج است. البته استفاده از دیگوکسین برای درمان بیمار مبتلا به تاکیکاردی دهلیزی حمله ای ( PAT ) درمانی آنتی پاتیک است نه هومیوپاتیک چرا که از دیگوکسین که مسمومیت با آن باعث افت ضر بان قلب میشود برای درمان بیماری استفاده شده است که افزایش ضربان قلب دارد. هم از این دست است استفاده از استامینوفن برای درمان تب. یک از علایم مهم در مسمومیت با استامینوفن هیپر ترمی است و در طب از استامینوفن برای درمان بیمار مبتلا به تب استفاده میشود. این نیز یک درمان هومیوپاتیک است. بنابر این هر چند که استامینوفن جزئ دارو های ضد تب طبقه بندی می شود ولی استفاده از آن به عنوان تب بر درمانی هومیوپاتیک است. بنا بر این بحث مشابهت چندان دور از ذهن نیست و در طب رایج بسیاری از داروها به همین شیوه عمل میکنند. دقت به این نکته لازم است که در این بحث منظور علایم کلینیکال است و قابل تعمیم به تغییرات مکانیسمی نمی باشد.

هم‌اکنون از هومپوپاتی درشبکه های درمانی بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان به عنوان یکی از روش های اصلی در درمان بیماری های حاد و مزمن استفاده می شود و دارای مراحل آموزش اکادمیک می باشد. سازمان غذا و داروی آمریکا ‪ FDA کلیه داروهای هومیوپاتی را تحت عنوان فارماکوپه هومیوپاتی آمریکا The Homœopathic Pharmacopœia of the United States به‌رسمیت شناخته است . هم اکنون این روش درمانی در کشورهای انگلستان، آلمان، فرانسه، هلند، سوئد، کانادا، آمریکا، هندوستان، پاکستان و برزیل و بسیاری از دیگر کشور ها خدمات درمانی به بیماران ارایه می‌دهد. سازمان جهان بهداشت در کتابی تحت عنوان مروری بر جایگاه طب مکمل/سنتی به تفصیل راجع به جایگاه هومیوپاتی در نظام بهداشتی کشور های مختلف توضیح می دهد.

یکی از سازمان های بزرگ بین المللی در زمینه هومیوپاتی جامعه بین المللی پزشکان هومیوپات است که ایران نیز عضو آن میباشد. در ایران نیز شورای عالی ارزشیابی وزارت بهداشت در سال ۱۳۷۴هومیوپاتی را به عنوان یک روش درمانی مورد تایید دانست. در سال ۱۳۷۷ وزیر بهداشت وقت دستور العمل تعیین تکلیف پزشکان شاغل به هومیوپاتی را به واحد های تابعه ابلاغ کرد و در سال ۱۳۸۱انجمن هومیوپاتی ایران تشکیل شد و هم اکنون مشغول به کار است. این انجمن با همکاری وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و سازمان نظام پزشکی برای ساماندهی هومیوپاتی در کشور تلاش میکند.

داروهای هومیوپاتی

این داروها منشا طبیعی دارد که بیش از ‪ ۷۰درصد گیاهان، ‪ ۲۰درصد عناصر کانیها و مواد طبیعی تهیه می‌شوند. هومیوپاتها با نگرش به ویژگیهای گیاهان بر روی بدن از آنها در تهیه دارو بهره می‌برند. برای اینکه مفهوم این عبارت کاملاً درک شود باید مثالی را در نظر بگیریم. یکی از داروهای رایج در درمان بیماری‌های قلبی دیگوکسین است. این دارو از گیاهی به نام گل انگشتانه به دست میآید. کلیه گزارشات سم شناسی نشان میدهند که مسمومیت با دیگوکسین باعث کاهش شدید ضربان قلب میشود و جالب است که همین دارو در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی شفا بخش است دیگوکسین که علامت اصلی مسمومیت با آن کاهش ضربان قلب است در مطب پزشکان متخصص قلب به عنوان داروی اصلی درمان بیماران نارسایی قلبی که از کاهش ضربان قلب رنج میبرند از این دارو استفاده میشود. این نمونه‌ای است از درمان هومیوپاتی.

مثال دیگر اینکه خوردن پیاز و حتی استشمام بوی آن می‌تواند باعث آبریزش و سوزش بینی و اشکریزش شود. همه این علایم را در سرماخوردگی مشاهده میکنیم.پزشکان هومیوپات از این همانندی بهره می‌گیرند و بوسیله دارویی که به شیوه خاص هومیوپاتی از پیاز قرمز تهیه شده استرا جهت درمان بیماران مبتلا به سرماخوردگی به کار میگیرند. نام این دارو Alium Sepia می‌باشد که برای سرما خوردگیهایی از نوع خارش چشم، گلو و آبریزش بینی و چشم، حساسیت و قرمزی چشم همراه با عطسه می‌باشدکه می توان با نوجه به علائم دیگر موجود در بیمار از این دارو و یا دارو های دیگر مربوط به سرما خوردگی با مشورت هومیوپات استفاده کرد..

یکی دیگر از داروهای سرشناس هومیوپاتی داروی Ipecacuanha است (آی په کاکوانا) که به گونه اختصاری IP هم نوشته می‌شود. این دارو در پزشکی رایج هم بهره گیری می‌شود، منتها به نام قی‌آور. بنابراین بر پایه فلسفه پزشکی هومیوپاتی که می‌گوید هر بیماری‌ای با داروی همانند آن درمان می‌شود، چون این دارو در کسان تندرست ایجاد تهوع می‌کند، بی گمان زمانی که شخصی دچار تهوع باشد، در صورتی که به شیوه مناسب و با دوز مناسب استفاده گرددو با سایر علائم دارو مطابقت داشته باشدمی تواند با تحریک سیستم ایمنی موجب درمان آن گردد.

منشا این دارو، گیاه Cephaelis ipecacuanha است. کسانیکه نیازمند این دارو هستند، کم وبیش در همه شرایط دچار تهوع هستند. فردی را تصور کنید که دچار تهوع همیشگی است و در هیچ وضعیتی از آن رهایی ندارد. سردردش همراه تهوع است، دشواریهای گوارشی همراه تهوع …. بیشتر چند نشانه ویژگی دیگر هم به تشخیص درست این دارو کمک می‌کنند. برای نمونه زبان بیمار تمیز و بدون بار است و بیشتر تشنه هم نیست. تصور کنید که تجویز دوز مناسبی از این دارو، به‌سرعت و آسانی شخص را از این مصیبت رها می‌کند.

لازم به ذکر است که به هیچ وجه سرخود دارو مصرف نکنید و حتما با یک هومیوپات زبردست رایزنی نمایید.

نحوهٔ تهیهٔ داروهای همیوپاتی

مادهٔ مورد نظر را درون الکل ۶۰٪ می‌ریزند و در طی دو هفته آن را از صافی عبور می‌دهند. به مادهٔ بدست آمده، محلول مادر می‌گویند. برای کم کردن و در واقع از بین بردن مواد سمی آن، از محلول مادر یک قطره (cc ۱) برداشته و در ۹۹ قطره (۹۹ cc) آب می‌ریزیم. با این کار، محلول ۰٫۰۱ بدست می‌آید. دوباره یک سی سی از این محلول را در ۹۹ سی سی آب می‌ریزیم و این بار محلول ۰٫۰۰۰۱ بدست می‌آید.

بین هر مرحله رقیق سازی، شیشه حاوی محلول را به تعداد ۱۰۰ الی ۲۰۰ بار با تکانهای شدید ضربه‌ای به هم می‌زنیم. این عمل در تهیه داروهای هومیوپاتی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و تنها با رقیق کردن نمی‌توان به قدرتهای بالاتر دست یافت.

اگر به رقیق کردن محلول تا ۱۲ بار ادامه دهیم، محلول ۱۰ به توان منفی ۲۴ به دست می‌آید که از عدد آوگادرو کوچک‌تر می‌شود. که این بدین معنی ست که حتی یک مولکول از این ماده در محلول وجود ندارد.

این عمل را تا ۱۰۰ و یا ۱۰۰۰ بار تکرار می‌کنند و جالب اینجاست که هر جه محلول رقیق تر می‌شود، خاصیت دارویی آن قوی تر می‌شود.

هر چند که این موضوع موجب می شود که بسیاری به هومیوپاتی به دیده تردید بنگرند ولی تحقیقات ملکولی، حیوانی و انسانی که متدولوژی تحقیق را رعایت کرده اند نشان میدهند که این محلول های فوق رقیق قادرند که به نحو موثری عمل کنند.

در اواخر قرن نوزدهم دکتر شوسلر با تجزیه و آزمایش بافت‌های مختلف بدن انسان متوجه شدکه دوازده نمک در بافت‌های بدن انسان وجود دارند که نقش مهم تری نسبت به بقیه ترکیبات بدن در ایجاد تعادل حیاتی دارند. این شیوه توسط دکتر شوسلر پایه گذاری شده و اولین بار مقاله وی در سال ۱۸۷۳ منتشر گشته‌است. رویکرد این روش به بیماری این است که کمبود یک یا چند نمک از این دوازده نمک موجب عدم تعادل کارکرد ارگانیزم میشود و در این روش با تجویز این نمکها می‌توان باعث بهبودی بیماری شد. دکتر شوسلر ویرایش بیست و پنجم کتاب نمکهای معدنی خود را قبل از مرگش به سال ۱۸۹۸ منتشر نمود و در آن تاکید کرد که روش درمانی وی هیچ گونه ارتباطی به هومیوپاتی ندارد. از آن جا که اساس درمان به وسیله نمکهای معدنی شوسلر کاملا متفاوت از قانون مشابهت یا اساس درمان هومیوپاتی است درمان بوسیله نمکهای بافتی شوسلر در حیطه هومیوپاتی کلاسیک قرار نمیگیرد. این نمک‌ها عبارتند از:

• پتاسیم فسفات: کمبود آن در بدن سبب سردردهای عصبی یا افسردگی و بی خوابی می‌گردد
• منیزیم قسفات: در درمان سردرد‌ها، نوریتها و سیاتیکها کارساز می‌باشد
• سدیم کلرید: همان نمک خوراکی می‌باشد و وظیفه تنظیم آب و مایعات بدن را بر دوش دارد چنانچه آب نسوج مغز کاهش یا افزایش یابد اختلالاتی چون ناامیدی، استرس، افسردگی، سردرد، خواب بسیار، و نبود خودباوری پدید می‌آید

• کلسیم فلوئورات
• کلسیم فسفات
• کلسیم سولفات
• آهن فسفات
• پتاسیم کلرات
• پتاسیم سولفات
• سدیم فسفات
• سدیم سولفات
• سیلیسیم

هر چند بسیاری از دارو سازان هومیوپاتی اقدام به فروش این دارو‌ها می‌نمایند ولی لازم به ذکر است که درمان به وسیله نمک‌های بافتب شوسلر در محدوده هومیوپاتی کلاسیک قرار نمیگیرد.

درمانگران هومیوپاتی پس از آنکه دارویی پسندیده را تشخیص دادند از بیمار می‌خواهند که پس از تجویز داروها از رژیم غدایی ویژه‌ای در حین درمان بهره گیری کند دکتر هانمان برخی از غذاها و نوشیدنیها را بازداشته در حین درمان را چنین فهرست بندی کرده‌است:

از قهوه، چای گیاهی، مشروبات الکلی و مایعات عطرآگین دوری گردد گلهای خوشبو در پیرامون خانه فرد تحت درمان با داروها مجاورت پیدا نکند داروهای شوینده خوشبو دندان بهره گیری نشود اغذیه‌هایی با ادویه‌های بسیار خوشبو و گیاهان دارویی خام مصرف نشود از مصرف مارچوبه، کرفس، پیاز، سیر، پنیر کهنه و گوشتها پرهیز گردد از قند و شکر سفید بهره گیری نگردد از اتاقهای گرم و لباسهای پشمی و زندگی در پیرامون بسته دوری شود از کاربرد هر گونه دخانیات و مواد مخدر خودداری شود از مصرف داروهای آنتی هیستامین، داروهای کورتن دار و پمادهایی مانند ویکس پرهیز گردد برای دستیابی به سلامتی کامل در درمان هومیوپاتی پنچ مرحله فوق در نظر گرفته شده‌است. ساموئل هانمان شروط رسیدن به درمانی موفق را سه اصل بنیادی زیر می‌داند سرعت در درمان آرامش روانی دوام و ادامه

تحقیقات بسیاری در انجمن ها و موسسات معتبر مرتبط با هومیوپاتی خارج از ایران صورت گرفته است که ثابت می کند این روش درمانی کاملا موثربوده و حتی نسبت به بسیاری از روش های درمان مرسوم و معمول پزشکی دارای اثر بخشی بیشتر و عوارض و خطرات جانبی کمتری می باشد.از این جمله می توان به مقالات موجود درشورای عالی هومیوپاتی کلاسیک اروپاوEUROPEAN NETWORK OF HOMEOPATHY RESEARCHersاشاره کرد.